Plantenzak: stoffen kweekzak en luchtsnoei

Kort antwoord

Een plantenzak is een zak van stevig vilt of geweven stof waarin je planten kweekt. Lucht door de wand stopt wortelpunten aan de rand, waardoor de wortels vertakken in plaats van rond te cirkelen. De zak is licht en opvouwbaar, maar droogt veel sneller uit dan een plastic pot. Geschikt voor groenten, aardappels en jonge bomen.

Een plantenzak is een zak van vilt of geweven stof die je als pot gebruikt. Wortels die de stoffen wand bereiken, komen in contact met lucht en stoppen daar met groeien. De plant maakt dan nieuwe, fijne zijwortels aan in plaats van lange wortels die rondjes langs de wand draaien. Dat heet luchtsnoei. De prijs die je betaalt: de grond droogt veel sneller uit dan in een plastic of keramische pot.

Wat een plantenzak is en waar hij van gemaakt is

Een plantenzak is een flexibele pot van doorlaatbaar textiel, meestal vilt van polyester of polypropeen, soms gemengd met gerecyclede vezels. De betere zakken hebben een stevige bodem, dubbel gestikte naden en twee hengsels. De meeste staan rechtop als ze gevuld zijn; leeg vouw je ze plat op.

Naast de kweekzak van vilt bestaan er zakken van geweven kunststof, zoals de bekende grote aardappelzakken met een klepje aan de zijkant, en plantenzakken met vakken die je aan een muur hangt. Ook de zak van een tuincentrum met voorbemeste groeigrond, waarin je tomaten direct plant, wordt soms plantenzak genoemd. Deze pagina gaat over de stoffen kweekzak.

Luchtsnoei: wat er met de wortels gebeurt

In een plantenzak worden wortelpunten bij de wand door droge lucht gestopt, waardoor de wortelkluit vertakt en compact blijft. In een gladde plastic pot gebeurt het omgekeerde: een wortel die de wand raakt, buigt af en groeit verder langs de rand, tot er een dichte mat van rondcirkelende wortels ontstaat. Zo’n volgegroeide pot herken je aan wortels uit het drainagegat en aan grond die nauwelijks nog water opneemt.

Een vertakt wortelstelsel met veel fijne wortels door de hele kluit neemt water en voeding beter op dan een paar dikke wortels aan de rand. Bij verplanten naar de volle grond groeit zo’n plant makkelijker in, omdat er geen cirkelwortels zijn die hem blijven insnoeren. Daarom gebruiken boomkwekers en moestuinders de zakken graag.

Voor een gewone kamerplant die jaren in dezelfde pot staat, is het verschil kleiner. Daar is regelmatig verpotten in een pot die 2 tot 5 cm breder is ook een goede manier om rondcirkelen te voorkomen.

Plantenzak, plastic pot of terracotta

Stoffen plantenzak Plastic kweekpot Terracotta pot
Wortels Vertakt, geen rondcirkelen Cirkelen langs de wand als de pot vol raakt Cirkelen ook, iets minder door de poreuze wand
Uitdroging Snel, via wand en bodem Langzaam Middel tot snel
Gewicht leeg Zeer licht Licht Zwaar
Opbergen Plat opvouwbaar Stapelbaar Breekbaar, neemt ruimte in
Uiterlijk Praktisch, wordt vlekkerig Neutraal, vaak in een sierpot Decoratief
Levensduur Enkele seizoenen Jaren Jaren, tenzij vorstschade

Uitdroging is het grote nadeel

Een plantenzak verliest water via de hele wand en bodem, dus de grond droogt veel sneller uit dan in een dichte pot. In een warme, winderige zomerweek kan een kleine zak van 10 liter in de zon binnen een dag droog staan. Grotere zakken houden het langer vol, omdat er meer grond is ten opzichte van de wand.

Zo houd je het vocht beter vast:

  • Kies een ruime maat. Een zak van 40 liter droogt merkbaar trager uit dan vier zakken van 10 liter.
  • Zet de zakken dicht bij elkaar, zodat ze elkaar schaduw geven en minder wind vangen.
  • Gebruik een potgrond die water goed vasthoudt, met wat compost of kokosvezel, en strooi een laag mulch van stro of houtsnippers op de grond.
  • Zet de zak in een lage schotel tijdens hete periodes, zodat hij water van onderaf kan opzuigen. Haal de schotel weg als het lang regent.
  • Controleer dagelijks met een vinger tot het tweede kootje. Til de zak aan een hengsel op: een droge zak is opvallend licht.

Een plantenzak die echt is uitgedroogd, laat het eerste water langs de wand weglopen zonder dat de kluit het opneemt. Zet hem dan een half uur in een emmer of teil met water. Meer over water geven bij planten in potten staat bij hoe vaak en hoeveel water geven; tijdens een vakantie helpen de tips uit planten water geven als je weg bent.

Maten en wat erin past

Plantenzakken worden verkocht in liters. Reken bij het vullen met 0,5 tot 1 kg per liter voor natte potgrond. Een zak van 40 liter weegt na een flinke gietbeurt dus 20 tot 40 kg, te zwaar om aan de hengsels door de tuin te sjouwen. Zet grote zakken op hun plek voordat je ze vult.

Inhoud Gewicht nat Geschikt voor
10 tot 12 liter 5 tot 12 kg Kruiden, sla, één paprika of pepers
20 tot 25 liter 10 tot 25 kg Eén tomatenplant, courgette in een kleine soort, aardbeien
40 tot 50 liter 20 tot 50 kg Aardappels, grote tomaat, bessenstruik, jonge fruitboom
70 tot 100 liter 35 tot 100 kg Kleine boom, meerdere groenten, verhoogde moestuin

Voor een vaste moestuin met meer ruimte en een langere levensduur, kijk bij de moestuinbak. Welke groenten het goed doen in potten en zakken, lees je ook bij een plantenbak kiezen.

Voor welke planten een plantenzak niet werkt

Planten die gelijkmatig vochtig willen staan en een vaste plek hebben, zijn in een stoffen zak minder goed af. Denk aan varens, de meeste kamerplanten in huis, en planten die jarenlang in dezelfde pot blijven, zoals een olijf of laurier op het terras. Voor zulke planten gaat een duurzame pot langer mee en kost hij minder werk. Vetplanten kunnen wel, maar daar is het voordeel klein.

Ook op een plek waar water niet mag weglopen, zoals een binnenvloer of een houten terras, is een stoffen zak onhandig. Er sijpelt bij elke gietbeurt water uit de bodem en de zijkanten.

Onderhoud na het seizoen

Haal na de oogst de plant en de grond eruit, borstel de wand schoon en laat de zak goed drogen voordat je hem opbergt. Oude wortelresten en vochtige grond in een opgevouwen zak geven schimmel. Grond die vol wortels zit, kun je met wat compost opnieuw gebruiken in de tuin. Hergebruik je de zak, spoel hem dan eerst uit met water.

Andere potvormen en materialen naast elkaar zie je op soorten plantenpotten. Met de potmaat-calculator bereken je hoeveel liter grond een bak of zak nodig heeft.

Andere soorten potten

Veelgestelde vragen

Hoe lang gaat een stoffen plantenzak mee?

Een zak van stevig vilt gaat meestal enkele seizoenen mee. Zonlicht maakt de stof op den duur broos, en natte grond die maandenlang in de zak blijft zitten, verzwakt de naden en hengsels. Leeg de zak na het seizoen, laat hem drogen, borstel de grond eruit en berg hem droog op. Een zak die de hele winter vol buiten staat, gaat korter mee.

Kan een plantenzak binnen staan?

Dat kan, maar de stof laat water door aan de zijkant en onderkant. Zet hem in een ruime schotel of opvangbak, en houd hem van houten vloeren en meubels af, want vocht trekt door. Binnen is de lucht droger, dus de zak droogt nog sneller uit. Voor gewone kamerplanten is een plastic kweekpot in een sierpot praktischer.

Welke maat plantenzak heb je nodig voor aardappels?

Voor aardappels wordt vaak een zak van 40 tot 70 liter gebruikt, met 2 tot 4 pootaardappels per zak. Begin met 15 tot 20 cm grond, leg de aardappels erop en vul aan met grond naarmate het loof groeit, tot de zak bijna vol is. Oogsten doe je door de zak om te kiepen op een zeil.

Moet er een drainagelaag onderin een plantenzak?

Nee. De bodem en wanden van een plantenzak laten water overal door, dus overtollig water loopt vanzelf weg. Een laag grind of hydrokorrels onderin maakt de zak alleen zwaarder en kost wortelruimte. Vul de zak helemaal met een luchtige potgrond en zet hem iets verhoogd, bijvoorbeeld op twee latjes, zodat de bodem niet in een plas staat.