Potmaat-calculator voor maat en liters grond

De juiste potmaat voorkomt meer problemen dan de meeste mensen denken. Een te kleine pot droogt snel uit en de plant raakt vast. Een te grote pot blijft na het water geven lang nat, omdat de wortels het water in al die extra grond niet opnemen, en dan ligt wortelrot op de loer. Met deze calculator bereken je welke diameter de nieuwe pot moet hebben en hoeveel liter potgrond erin gaat.

Hoe de calculator de nieuwe potmaat bepaalt

De calculator telt een aantal centimeters op bij de diameter van de huidige pot, afhankelijk van het type plant. Potmaten worden in Nederland meestal aangegeven als de diameter aan de bovenkant, gemeten aan de binnenkant van de rand. Meet je zelf, doe dat dan ook zo.

Type plant	Nieuwe pot ten opzichte van de huidige	Waarom
Gewone kamerplanten	2 tot 5 cm grotere diameter	Genoeg ruimte voor een jaar of twee groei, zonder dat de grond lang nat blijft.
Vetplanten, cactussen en orchideeën	1 tot 2 cm grotere diameter	Deze planten groeien langzaam en hebben een hekel aan grond die lang vochtig blijft. Orchideeën staan bovendien graag wat krap.
Snelgroeiers en grote buitenplanten	5 tot 10 cm grotere diameter	Een groot wortelgestel neemt veel water op, en buiten droogt een pot sneller uit door zon en wind.

Bij de onderkant van de range hoort een plant die langzaam groeit of op een koele, donkere plek staat. Bij de bovenkant hoort een plant die op een lichte plek hard groeit. Kijk ook naar de wortels: groeien ze al uit het drainagegat of draaien ze in rondjes langs de wand, dan mag het iets ruimer. Wanneer het tijd is om te verpotten en hoe je dat aanpakt, lees je in plant verpotten.

Zo wordt de inhoud in liters berekend

De inhoud van een taps toelopende pot bereken je met de formule voor een afgeknotte kegel: V = π · h / 3 · (R² + R · r + r²). Daarin is h de hoogte, R de straal aan de bovenkant en r de straal aan de onderkant, allemaal in centimeters. De uitkomst is in kubieke centimeters; deel door 1000 voor liters.

Een rekenvoorbeeld. Een pot van 24 cm doorsnede bovenaan, 18 cm onderaan en 21,6 cm hoog heeft R = 12 en r = 9. Dan is R² + R · r + r² = 144 + 108 + 81 = 333. Vermenigvuldig met π en met 21,6 / 3 = 7,2, en je komt uit op ongeveer 7530 cm³, dus zo’n 7,5 liter.

Voor een rechte pot zonder taps verloop zijn R en r gelijk, en wordt de formule gewoon π · R² · h, de inhoud van een cilinder. Een vierkante bak is lengte maal breedte maal hoogte.

Richtinhoud van gangbare potmaten

De tabel hieronder is uitgerekend met dezelfde formule. Omdat potten in vorm verschillen, is uitgegaan van een gangbare taps toelopende pot: de hoogte is 0,9 keer de diameter bovenaan, en de diameter onderaan is 0,75 keer die bovenaan. Een hoge, smalle pot bevat meer, een lage schaal veel minder. Gebruik de getallen daarom als richtwaarde.

Diameter bovenaan	Aangenomen hoogte	Richtinhoud
9 cm	8 cm	0,4 liter
12 cm	11 cm	0,9 liter
14 cm	13 cm	1,5 liter
17 cm	15 cm	2,7 liter
19 cm	17 cm	3,7 liter
21 cm	19 cm	5 liter
24 cm	22 cm	7,5 liter
27 cm	24 cm	10,7 liter
30 cm	27 cm	14,7 liter
35 cm	32 cm	23 liter
40 cm	36 cm	35 liter
50 cm	45 cm	68 liter
60 cm	54 cm	118 liter

Wat opvalt: de inhoud groeit veel sneller dan de diameter. Van 12 naar 17 cm lijkt een kleine stap, maar de pot bevat bijna drie keer zoveel grond. Daarom loont het om bij verpotten bescheiden te blijven.

Hoeveel potgrond je echt koopt

De richtinhoud is de inhoud van de hele pot tot de rand. In de praktijk vul je tot 1 à 2 cm onder de rand, en de wortelkluit neemt ook ruimte in. Aan de andere kant zakt losse potgrond na het water geven in. Die twee effecten heffen elkaar ongeveer op, dus de richtinhoud is een redelijke maat voor wat je nodig hebt. Zakken potgrond worden in liters verkocht; neem bij twijfel de maat erboven, een open zak blijft bruikbaar als je hem dichtvouwt en droog bewaart.

Wil je weten welk materiaal en welke vorm bij je plant past, lees dan plantenpot kiezen. Voor buitenbakken gelden andere afwegingen, zoals gewicht en vorst; die staan in plantenbak kiezen. Welke grond je in de nieuwe pot doet, lees je in potgrond kiezen.

Veelgestelde vragen

Hoeveel groter moet een nieuwe pot zijn?

Voor gewone kamerplanten is een pot met een 2 tot 5 cm grotere diameter genoeg. Cactussen, vetplanten en orchideeën krijgen een pot die maar 1 tot 2 cm breder is. Snelgroeiers en grote buitenplanten mogen 5 tot 10 cm ruimer. Langzame groeiers op een koele, donkere plek zitten aan de onderkant van die range.

Waarom is een veel te grote pot slecht voor een plant?

In een te grote pot zit veel grond waar nog geen wortels in groeien. Die grond houdt water vast, terwijl de plant het niet opneemt. De grond blijft daardoor dagen tot weken nat, de wortels krijgen te weinig zuurstof en wortelrot ligt op de loer. Met kleine stappen verpotten voorkom je dat.

Hoe meet ik de maat van mijn pot?

Meet de diameter aan de bovenkant, aan de binnenkant van de rand. Zo worden potmaten in Nederland meestal aangegeven, ook op het etiket in de winkel. Voor de inhoud heb je daarnaast de hoogte en de diameter aan de onderkant nodig. Bij een vierkante bak meet je lengte, breedte en hoogte aan de binnenkant.

Hoe zwaar wordt een pot met natte potgrond?

Reken met ongeveer 0,5 tot 1 kg per liter natte potgrond, afhankelijk van de samenstelling en hoe nat de grond is. Een pot van 40 cm met zo'n 35 liter grond weegt gevuld dus al snel 18 tot 35 kilo, plus de pot en de plant. Houd daar rekening mee op een balkon of als je de pot wilt verplaatsen.

Moet ik een zak potgrond kopen die precies de inhoud van de pot heeft?

Ongeveer wel. Je vult de pot tot 1 à 2 cm onder de rand en de wortelkluit neemt ruimte in, maar losse potgrond zakt na het water geven ook in. Die effecten heffen elkaar grofweg op. Twijfel je tussen twee maten zak, neem dan de grotere. Dichtgevouwen en droog bewaard blijft de rest bruikbaar.