Keramische pot: geglazuurd, ongeglazuurd en vorst

Kort antwoord

Een keramische pot is gebakken klei, meestal met een glazuurlaag. Binnen is hij geschikt voor vrijwel elke kamerplant, mits er een binnenpot of afvoergat is. Buiten hangt het af van de baktemperatuur: hoog gebakken steengoed neemt weinig water op en kan meestal tegen vorst, laag gebakken aardewerk barst sneller. Reken op een zware pot.

Een keramische pot is een pot van gebakken klei, bijna altijd met een glazuurlaag aan de buitenkant. Voor binnen is het een van de veiligste keuzes: stabiel, mooi en het glazuur houdt vocht binnen. Voor buiten moet je beter kijken, want niet alle keramiek kan tegen een natte winter. Het verschil zit in hoe heet de klei gebakken is en of het glazuur de hele pot afdekt.

Geglazuurde keramische pot met een kamerplant op een tafel in zacht daglicht

Aardewerk of steengoed: dat bepaalt wat de pot aankan

De baktemperatuur bepaalt hoeveel water de klei opneemt, en dat bepaalt weer of een pot buiten kan staan. Er zijn grofweg twee soorten:

  • Aardewerk wordt rond de 1000 tot 1100 °C gebakken. De klei blijft poreus en zuigt water op. Terracotta is de bekendste ongeglazuurde vorm. Veel goedkope geglazuurde potten zijn ook aardewerk, met alleen een laag glazuur over een poreuze kern.
  • Steengoed wordt heter gebakken, rond 1200 tot 1300 °C. De klei sintert dicht en neemt veel minder water op. Je hoort het aan de klank: tik met een knokkel tegen de rand en steengoed klinkt helder, aardewerk doffer.

Op het etiket staat de baktemperatuur zelden. Woorden als steengoed, hoog gebakken of een garantie op vorstschade zijn de beste aanwijzingen. Een pot die zwaar aanvoelt voor zijn formaat en een dichte, gladde onderkant heeft, is vaak hoger gebakken dan een lichte pot met een ruwe, zanderige voet.

Geglazuurd of ongeglazuurd: wat merkt de plant ervan?

Een geglazuurde pot laat geen water door de wand verdampen, dus de grond blijft langer vochtig dan in ongeglazuurd keramiek. Dat is gunstig voor planten die gelijkmatig vochtig willen staan, zoals varens en een vredeslelie (Spathiphyllum). Voor vetplanten en cactussen is het juist een risico: daar wil je dat de grond snel opdroogt.

Let op de binnenkant. Veel potten zijn alleen aan de buitenkant geglazuurd. De ongeglazuurde binnenwand en onderkant zuigen dan toch water op. Binnen maakt dat weinig uit. Buiten in de winter wel, want daar zit dan water in de klei dat kan bevriezen.

Eigenschap Geglazuurd keramiek Ongeglazuurd (terracotta) Kunststof
Grond droogt uit Langzaam Snel, wand verdampt mee Langzaam
Gewicht Zwaar Zwaar Licht
Vorst buiten Steengoed meestal goed, aardewerk wisselend Risicovol bij laag gebakken klei Goed, dun plastic wordt na jaren bros
Kalkranden Alleen op ongeglazuurde delen Duidelijk zichtbaar Nauwelijks
Geschikt voor Varens, aronskelken, monstera, vijgen Vetplanten, cactussen, kruiden Bijna alles, ook grote bakken

Wil je meer weten over de lichte variant, lees dan over de kunststof plantenbak.

Vorst: wanneer een keramische pot buiten barst

Een keramische pot barst buiten als er water in de klei of in de grond bevriest en geen kant op kan. Water zet bij bevriezen ongeveer 9 procent uit. In poreuze klei duwt dat ijs de wand van binnenuit uit elkaar. Eerst zie je dunne schilfers van het glazuur, daarna een haarscheur, en na een paar winters breekt de pot.

Het tweede risico is de vorm. Een bolle pot die bovenaan smaller wordt, houdt een ijsklomp gevangen. Een pot die naar boven toe breder uitloopt, laat het ijs omhoog schuiven. Wie keramiek buiten laat staan, kiest daarom liefst een rechte of taps toelopende vorm, een afvoergat en potvoetjes, zodat de onderkant niet in een plas staat. Hoe je een pot verder winterklaar maakt, staat bij vorstbestendige plantenpotten voor buiten.

Maten, inhoud en gewicht

Keramische potten zijn zwaar, en de grond erin weegt nog meer. Natte potgrond weegt 0,5 tot 1 kg per liter. Een pot van 40 cm doorsnede met zo’n 30 liter grond komt zo met pot en plant al snel boven de 30 kg uit. De tabel geeft richtwaarden voor gangbare ronde potten die naar onderen iets smaller worden, met een hoogte die wat lager is dan de doorsnede. Een rechte, hoge pot bevat meer.

Binnendiameter Inhoud (ongeveer) Natte grond Past bij
12 cm 1 liter 0,5 tot 1 kg Kleine vetplant, stekje
17 cm 2,5 tot 3 liter 1,5 tot 3 kg Pothos, kleine zamioculcas
21 cm 4 tot 5 liter 2 tot 5 kg Middelgrote kamerplant
27 cm 9 tot 11 liter 5 tot 11 kg Jonge monstera, strelitzia
32 cm 15 tot 18 liter 8 tot 18 kg Vioolbladplant, grote varen
40 cm 28 tot 35 liter 14 tot 35 kg Grote kamerplant, olijfje buiten

Let bij het kopen op de binnenmaat, niet op de buitenmaat. Een dikwandige keramische pot van 25 cm buitenmaat kan binnen maar 21 cm zijn. Bij verpotten kies je voor gewone kamerplanten een pot die 2 tot 5 cm breder is dan de huidige. Met de potmaat-calculator reken je dat per plant uit.

Waar je op let bij het kopen

De belangrijkste vraag is of je de keramische pot als sierpot of als plantpot gebruikt. Veel keramische potten hebben geen gat. Dan zet je de plant in een kweekpot met gaten in de sierpot en giet je na een kwartier het water weg dat onderin staat. Heeft de pot wel een gat, dan kun je er direct in planten. Controlepunten in de winkel:

  1. Afvoergat of niet. Zonder gat: alleen als sierpot gebruiken, of laat een gat boren.
  2. Binnenmaat en diepte. Meet de binnenkant. Een kweekpot moet er met een vinger ruimte rondom in passen.
  3. Glazuur op de onderkant. Kantel de pot. Een ongeglazuurde voet laat water op je vensterbank of vloer trekken; zet er een schotel of viltjes onder.
  4. Haarscheurtjes. Houd de pot tegen het licht en tik zachtjes tegen de wand. Een gebarsten pot klinkt rammelend.
  5. Vorm bij buitengebruik. Geen bolle vorm met smalle hals als hij in de winter buiten blijft.
  6. Gewicht. Til de pot op voordat je hem koopt. Vul hem in gedachten met grond en bedenk of je hem nog kunt verplaatsen.

Onderhoud en veelgemaakte fouten

De meeste problemen met een keramische pot hebben met water te maken, niet met de pot zelf. De bekendste fout is planten direct in een pot zonder gat. Het water zakt naar de bodem, de onderste wortels staan wekenlang nat en gaan rotten, terwijl de bovenkant van de grond droog aanvoelt. Een laagje kiezels onderin lost dat niet op. Waarom niet, lees je bij de drainagelaag in je pot.

Een tweede fout is te vaak water geven omdat het in een terracotta pot ook moest. Een geglazuurde pot houdt vocht langer vast. Voel met je vinger tot het tweede kootje in de grond voordat je giet, en til een kleine pot op om het gewicht te voelen. Een droge pot is merkbaar lichter.

Buiten gaat het mis bij potten die met natte grond in een hoekje blijven staan waar de regen erin valt en het water niet weg kan. Zet ze op voetjes, of schuif ze in de winter onder een afdak. Een lege keramische pot zet je liever binnen of omgekeerd, zodat hij geen regenwater vangt.

Schoonmaken doe je met warm water en een borstel. Kalkranden op ongeglazuurde randen gaan eraf met wat azijn. Wil je de pot opnieuw gebruiken voor een andere plant, spoel hem dan goed uit, zodat er geen oude grond of wortelresten achterblijven. Een overzicht van alle andere materialen staat op de pagina soorten plantenpotten.

Andere soorten potten

Veelgestelde vragen

Is een keramiek bloempot hetzelfde als een terracotta pot?

Terracotta is ook keramiek, maar dan ongeglazuurd en relatief laag gebakken. In winkels bedoelt men met een keramiek bloempot meestal een geglazuurde pot. Het verschil voor de plant zit in de wand: terracotta ademt en verdampt water, een geglazuurde pot houdt het vocht binnen. Daardoor droogt de grond in een geglazuurde pot langzamer uit.

Kan ik zelf een gat boren in een keramische pot?

Dat kan met een tegelboor of diamantboor, op laag toerental en zonder klopstand. Plak eerst schilderstape op de plek, zodat de boor niet wegglijdt, en houd de boorplek nat met een beetje water. Begin klein en boor niet door tot de rand. Bij dikke, hoog gebakken potten gaat het traag; bij dun glazuur kan een schilfer afspringen.

Waarom krijgt mijn keramische pot witte vlekken?

Dat is meestal kalk en zout uit kraanwater en voeding dat via de klei naar buiten trekt en daar opdroogt. Het zie je vooral op ongeglazuurde delen, zoals de rand of de onderkant. Het is onschuldig. Je verwijdert het met een borstel en een scheut azijn in warm water. Met regenwater of gefilterd water komt het minder terug.

Mag een keramische pot in de vaatwasser?

Geglazuurde potten zonder ongeglazuurde onderkant overleven de vaatwasser meestal, maar het levert weinig op en een kleine pot kan tegen het servies tikken. Een warm sopje met een afwasborstel werkt net zo goed. Ongeglazuurde delen nemen vaatwasmiddel op; spoel zo'n pot goed na voordat er weer een plant in gaat.